Kök Hücreler Her Derde Deva

Kök hücre çalışmaları, kanser ve kalp hastalarında yaşam süresini uzattı, alzheimer, parkinson gibi hastalıklarda, felçte umut ışığı oldu

Omurilikte, kanda ve yenidoğan bebeklerin kordon kanında bulunan kök hücreler, son yıllarda tıpta çığır açan birçok tedavinin önünü açtı.

1990'lı yıllardan beri kan kanserleri ve genetik kan hastalıklarında (talassemi gibi) kullanılan kök hücre tedavisiyle ilgili çalışmalar, özellikle son 5 yıldır hız kazandı. Kök hücreyle ilgili en çok çalışmanın yapıldığı iki merkez olan İstanbul Tıp Fakültesi Hematoloji Anabilim Dalı'ndan Prof. Dr. Deniz Sargın ile Avrupa Kemik İliği Transplantasyon Konseyi Solid Tümör Grubu Başkanı, İbn-i Sina Hastanesi Hematolojik Onkoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Taner Demirer, kök hücre tedavilerinin hangi hastalıklarda kullanıldığını, başarı oranlarını ve nasıl uygulandığını anlattı...

Kök hücre nedir?
Uygun ortamda yerleşip çoğalabilen, olgunlaşarak kaynaklandığı dokuya ait hücreleri oluşturabilen, kendini yineleyerek benzer kök hücreleri üretebilen ve son zamanlarda gelişen yeni bir işlevi olarak da farklı dokulara gittiği zaman da farklı dokuların hücrelerine dönüşebilen bir ana hücre.

Lösemide yüzde 60
Vücudumuzun nerelerinden elde ediliyor?
Birçok dokunun, organın kök hücresi var. Örneğin, deri, sinir, kas kök hücresi gibi bütün dokular bulunuyor. Ancak bunların arasında en bilinen ve en çok tedavide kullanılan kan yapıcı dokuya ait kök hücre yani 'hematopoetik kök hücre'. Yani kemik iliğinde oluşan, dolaşıma da çıkabilen bir ana hücre. İlk zamanlarda sadece kemik iliğinde var olduğu düşünülüyordu ama 90'lı yılların başlarından itibaren bunun kan dolaşımında da bulunduğu tespit edildi.

Kan hastalıklarında ve kanserlerde başarısı nedir?
Kök hücre tedavilerinin en sık şekli, kan yapıcı kök hücre tedavisidir. Bunun başlıca kaynağı da kemik iliğidir. Daha sonra dolaşımdaki kandan ve kordon kanından hematopoetik kök hücre tedavisinde birinci sırayı habis kan hastalıkları alır. Bunda da ilk sırada akut lösemiler bulunurken, bunu kronik lösemiler, lenfomalar, multipl miyelom izler. Lösemilerde iyileşme şansı yüzde 60 dolayında. Kronik miyeloid lösemide de aynı başarı oranı söz konusu. Bu tedavi ilk seçenek. Aplastik anemide (ağır kemik iliği yetmezliği, kemik iliğinin kan üretmemesi) başarı oranı yüzde 80'lere kadar çıkıyor.

Peki nörolojik hastalıklarda kullanımı?
Özellikle bu alanda ümit verici. Çünkü nöron, yani beyin hücresini oluşturduğu gösterilmiş kök hücrenin. Alzheimer, parkinson gibi hastalıklarda geliştirilerek onarmayı ve yenilemeyi mümkün hale getirecek ileride. MS'te (multipl skleroz) kullanılması gündemde. Burada bağışıklık sistemini yeniden yapılandırma amacıyla kullanılıyor.

Hematopoetik kök hücre naklinin özelliği nedir?
Elimizde en kolay elde edebildiğimiz kök hücre bunlar. Bu nakil, habis kan hastalıkları dışında kemik iliği yetersizliğinde de yapılabilir. Bunların en önemli örneği aplastik anemidir. Bunun dışında talasemi gelir. Meme kanseri, böbrek ve prostat kanserlerinin ilerlemiş dönemlerinde tedavi olarak uygulanıyor.

Kalp kasını yeniliyor

2000'lerin başlarından itibaren kök hücrelerin hastalıklı dokuyu tamir etme özellikleri fark edildi. Bu kök hücre tedavisinde yeni bir çığır açtı. Birinci sırayı kalp hastalıklarında kök hücre tedavisi aldı. Kalp kası, enfarktüsten sonra kalp yetmezliğine gidecek şekilde hasar görüyor. Kök hücre tedavisi, kalp kasındaki hasarın tamirinde ve ağır kalp yetmezliğinde kullanılıyor. Enfarktüs geçirmiş hastalarda, kişinin kemik iliğinden alınan kök hücreler ayıklanıp koroner damara enjekte ediliyor. Bu tedavi yeni damar oluşumunu da sağlayabiliyor. Hastaların kalbinde hasar gören alanların 6 ay içinde tamamen gerilediğini, kalbin atım gücünün arttığını saptadık.

Böbrek ve meme kanserinde hayat kurtarıyor

Prof. Dr. Taner Demirer, ileri evre böbrek kanserinin tedavisinin olmadığını vurgulayarak, bu alanda kök hücre tedavisini anlattı:
"Tümör böbreğin dışına atladığı an, hastanın kurtuluşu olmuyor. Burada bir mini nakil geliştirdik. Avrupa'da artık strateji, doku tutuyorsa, ilaç tedavisi sonrası hastanın kardeşinin kök hücrelerini toplayıp vermek. Buradaki amaç, hastayı kemoterapiyle değil kök hücreyle tedavi etmek. Hastaların üçte birinde başarılı sonuç alınıyor. Yöntem, Avrupa'da yaklaşık 130, bizde 5 vakada uygulandı. Böbrek tümörlerinde uygun hasta grubunda 2 yıllık yaşam süresi yüzde 70'e çıkıyor. Meme kanserinde de mini nakil deneyimleri var. Tedavi ümitleri tükenmiş hastalara yapılıyor ve yaşam süresini 2 - 3 yıl uzatabiliyor. Belki de 50 - 60 yıl sonra bakacaksınız kişinin kök hücresi karaciğerine, beyin hücresine dönüştürülecek.

Kök hücre tedavisi yapılan merkezler

Ankara İbni Sina Hastanesi
Ankara GATA
Ankara Numune Hastanesi
İstanbul Tıp Fakültesi
Cerrahpaşa Tıp Fakültesi
Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi
Antalya Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi
Adana Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi

Beslenme ve Yaşam Haberleri

Almanyada organik meyve ve sebzeler hangi marketlerde?

Almanya'da organik (Bio) sebze ve meyvelere ulaşmak oldukça kolaydır; çünkü ülke dünyanın en gelişmiş organik pazar ağlarından birine sahiptir. Sitenizdeki okuyucular için bu durumu "nereden, nasıl ve

Süper Gıda Yulafın Bin Yıllık İnanılmaz Hikayesi

Yulaf, bugün bir "süper gıda" olarak görülse de tarih boyunca bu kadar şanslı bir bitki olmamıştır. İlginç bir şekilde, yulafın hikayesi "istenmeyen bir ot" olarak başlar. İşte yulafın antik çağlar

Fit köfte :Ekmek yerine yulaf koy

Köfteyi sadece bir protein kaynağı olmaktan çıkarıp, lif oranı yüksek bir "süper gıdaya" dönüştürmek hem sindirim sistemin hem de uzun süre tok kalman için harika bir fikir. İşte köftede lif oranı

Antik Bir Japon Sırrı ile Nasıl Kilo Verilir? (Hara Hachi Bu Metodu)

Diyet yapmanıza ve egzersiz yapmanıza rağmen hala kilo vermekte zorlanıyor musunuz? Başarılı kilo vermenin anahtar sırrını dünyanın öbür ucunda, Japonya'nın Okinawa adasında bulduk. Buna "Hara Hachi B

Modern Zamanın Gençlik İksiri: Paça Çorbası Hakkında Bilmediğiniz 5 Şaşırtıcı Gerçek

Geleneksel mutfağımızın "ağır abisi" paça çorbası, son yıllarda sosyete sofralarından sporcu diyetlerine kadar her yerde karşımıza çıkıyor. Peki, neden herkes bir anda paça çorbası fanatiği oldu? Ceva

Enginar seçiminde bilinmeyenler

Urla Enginarı, sadece bir sebze değil, Türk mutfak kültüründe ve tarımında "Sakız Enginarı" olarak bilinen, coğrafi işaretle tescillenmiş çok özel bir değerdir. Senin de şu an İzmir'de olduğunu düşünü

File Market Sebze Meyveden Ceza

File Market'e yönelik Mart 2026 sonunda ciddi bir idari para cezası uygulandı. Ticaret Bakanlığı ekiplerinin yaptığı denetimler sonucunda, özellikle sebze-meyve reyonundaki fiyat politikaları nedeniyl

Tarım bakanlığının Tağşiş listesinde Eker peynir markası şaşırttı

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın 2 Şubat 2026 tarihli güncel "Taklit veya Tağşiş Yapılan Gıdalar" listesiyle ilgili önemli bir gelişme yaşandı. Bakanlığın dün ve bugün medyaya yansıyan güncel raporuna

Bir demlik mutluluk : Gel bir çay içelim mi?

Türkiye’nin Çay Serüveni Türkiye’de sabahın ilk ışıklarından gece yarılarına kadar bitmeyen bir senfoni vardır: İnce belli bardakta kaşığın tıkırtısı. Bizim için çay sadece bir içecek değil, dostlu

Mutfakta Ölçü Sistemleri: Un Ölçülerinin Cup, Gram ve Ons Karşılıkları

Yemek ve özellikle pastacılıkta doğru ölçü kullanımı başarılı bir tarifin en önemli unsurlarından biridir. Farklı ülkelerde farklı ölçü sistemleri kullanıldığı için tariflerde bazen cup (su bardağı),