Afiyetle Logo

Yemek Tarifleri, Pratik ve Kolay Tarifler

Kolesterolün İyisi ve Kötüsü

Kolesterolün İyisi ve Kötüsü
  1. son yıllarda yapılan araştırmalarda, kalp hastalıklarını riskini gıdalarla aldığımız kolesterolden ziyade, katı yağ miktarının ve kandaki "kötü" kolesterolün oksitlenmesinin arttırdığının saptandığını belirterek noktalamıştık. Bu hafta kolesterolün hangisi iyi, hangisi kötü, nasıl oranlanmalı, ölçüsü ne olmalı gibi sorulara cevaplar arayacağız.

    Kalp hastalığı riskini arttıran etmenler arasında kolesterolün rolü uzun zamandır biliniyordu. 1970'li yıllara gelindiğinde kolesterolün bizzat kendisinin yanı sıra, kolesterolün kanda taşınmasını sağlayan maddelerin de etkili olduğu ortaya çıkarılmıştır.

    Önce kolesterolün ne olduğuna bakmalıyız. Kolesterol, yaşam için gerekli bir maddedir. Mum kıvamında yağımsı bir maddedir. Kolesterol, beyin, sinirler, kalp, bağırsaklar, kaslar, karaciğer başta olmak üzere tüm vücutta yaygın olarak bulunur.

    Vücut kolesterolü kullanarak hormon (kortizon, seks hormonu), D vitamini ve yağları sindiren safra asitlerini üretir. Bu işlemler için kanda çok az miktarda kolesterol bulunması yeterlidir.

    Burada bazı bilgileri tekrarlamakta fayda var. Eğer kanda fazla miktarda kolesterol varsa, bu kan damarlarında birikir ve kan damarlarının sertleşmesine, daralmasına (arteriyoskleroz) yol açar. Arteriyosklerozda damar duvarında biriken tek madde kolesterol değildir; akyuvarlar, kan pıhtısı, kalsiyum... gibi maddeler de birikir. Halk arasında arteriyoskleroz için damar sertliği, damar kireçlenmesi gibi ifadeler de kullanılmaktadır.

    Damarlar tüm vücutta yaygın olarak bulunur ve kalp, beyin, böbrek... gibi organlara kan taşıyarak bu organların görev yapmasını sağlar. Kolesterol, hangi organın damarında birikirse o organa ait hastalıklar ortaya çıkar. Örneğin, kalbi besleyen atardamarlarda (koroner arterler) kolesterol birikimi olursa, göğüs ağrısı, kalp krizi gibi sorunlar oluşur. Böbrek damarlarında kolesterol birikimi ise, yüksek tansiyon ve böbrek yetmezliğine yol açabilir.

    Türkiye'de, 6 milyondan fazla kişide kan kolesterol düzeyi sınırda yüksek (200-239 mg/dl) ve 2 milyon kişide yüksektir (240 mg/dl ve üstü). Gelişmiş ülkelerde ölüm nedenleri arasında, kalp ve damar hastalıkları ilk sıradadır ve yüksek kolesterol, yüksek tansiyon, şişmanlık gibi sorunların düzeltilmesi ile bu ölümler önlenebilir veya geciktirilebilir. Bu nedenle, Dünya Sağlık Örgütü, kalp ve damar hastalıklarını 1 numaralı insanlık düşmanı ilan etmiştir.

    Kalp ve damar hastalıklarını kolaylaştıran faktörlere, kardiyovasküler risk faktörleri adı verilir. Kanda, kolesterol ve LDL-kolesterolün yüksek olması, hasta için risktir ve kolesterol yüksekliği bir kardiyovasküler risk faktörüdür. HDL-kolesterolün düşük olması da bir risktir. Bu riske sahip hastalarda, kalp krizi, felç, damar tıkanması, böbrek yetmezliği gibi hastalıkların ortaya çıkma olasılığı daha fazladır.

    Kolesterol, kanda küçük yağ damlacıklarından ve proteinden oluşan Lipoprotein adlı maddeler içinde dolaşır. Lipoproteinler çeşitli olmakla birlikte özellikle ikisi kalp hastalıkları açısından önemlidir.

    Bunlardan Yüksek Yoğunluklu Lipoproteinler (yayınlarda HDL diye de görebilirsiniz. HDL = High Density Lypoproteins) çok az kolesterol içerir ve kolesterolü kandan karaciğere taşırlar. Vücuttaki fazla kolesterolü temizleme işini üstlenmiş olduklarından, kandaki miktarlarının yüksek olması kalp hastalığı riskini azaltır. O nedenle, halk arasında iyi kolesterol diye bilinirler.

    Düşük Yoğunluklu Lipoprotein (LDL diye de rastlayabilirsiniz. LDL = Low Density Lypoproteins.) adlı başka bir lipoprotein ise, hemen hemen yarısını oluşturan kolesterolü karaciğerden vücudun diğer hücrelerine taşır ve damarların çeperlerine biriktirir. Bu nedenle kalp hastalığı riskini artıran bu lipoproteine halk arasında kötü kolesterol denmektedir.

    HDL ve LDL'nin yapısında kolesterol dışında protein, fosfolipidler ve trigliseridler de bulunur. İyi kolesterol HDL içerdiği kolesterol oranı % 20, protein % 45 iken; kötü kolesterol LDL'de bu iki bileşenin oranları HDL'nin tersidir (% 45 kolesterole karşılık % 25 protein). Her iki lipoproteinin fosfolipid ve trigliserid yüzdeleri ise benzerdir.

    Bu kolesterollerin normal miktarları ne olmalıdır?
    Kalp hastalığı riskinin düşük olması için önerilen düzeyler şöyledir:
    Kandaki toplam kolesterol miktarının 200 mg/dl'yi geçmemesi;
    LDL'nin (Kötü kolesterol) 130 mg/dl'yi geçmemesi;
    HDL'nin (İyi kolesterol) 35 mg/dl'nin üstünde olması...

    Daha önceleri yalnızca toplam kolesterole bakılırken şimdi kalp hastalığı riskini belirlemek için her üçüne de önem verilmektedir. Risk belirlemesi yaparken toplam kolesterol miktarı HDL'ye bölünmektedir. Toplam kolesterol/HDL oranının 4.5'tan düşük olması arzu edilir.

    Örnek 1:
    Toplam kolesterolünüz 200 mg,
    HDL'niz 50 mg ise
    Toplam.kolesterol / HDL oranı = 4'tür.

    Bu da kalp hastalığı riskinizin düşük olduğunu gösterir.

    Örnek 2:
    Toplam kolesterolünüz 210 mg,
    HDL'niz 35 mg ise
    Toplam kolesterol / HDL oranı = 6'dır.

    Bu durumda kalp hastalığı riskiniz biraz daha yüksektir.

    Dengeli bir beslenme düzeni ile çoğu zaman ilaç yardımı da almadan iyi ve kötü kolesterol oranları ayarlanabilir. Ama bu da kalp hastalıkları riskini tamamen ortadan kaldırmaz. Kolesterollerin oksitlenmiş olup olmaması da "risk" açısından etkendir.

Beslenme ve Yaşam Haberleri

The Best Bakeries in New York City: Worth the Hype or Not?

The Best Bakeries in New York City: Worth the Hype or Not?

Guided by follower recommendations, Mackenzie Lee embarks on a culinary tour across New York City to put the city's most talked-about bakeries, bagel shops, and viral coffee spots to

2$ BUREK from Kosovo Girl in Podgorica, Montenegro

2$ BUREK from Kosovo Girl in Podgorica, Montenegro

A Culinary and Cultural Break in Montenegro’s Capital: A €2 Burek and the Orthodox Cathedral The Balkans offer travelers heartfelt stories around every corner, fueled by

Where Tradition Meets Innovation in Budva: Authentic Montenegrin Burek

Where Tradition Meets Innovation in Budva: Authentic Montenegrin Burek

Where Tradition Meets Innovation in Budva: Authentic Montenegrin Burek While tourists visiting Montenegro pay an average of €15 per person for a meal, locals satisfy their hunger

Culinary Art at Monaco’s Peak: Le Louis XV – Alain Ducasse Experience

Culinary Art at Monaco’s Peak: Le Louis XV – Alain Ducasse Experience

Located inside the legendary Hôtel de Paris in Monaco, the 3-Michelin-starred Le Louis XV – Alain Ducasse is not merely a high-gastronomy destination; it is one of the world's most luxurious restauran

Crispy and Authentic: A Guide to Traditional Balkan Meat Burek

Crispy and Authentic: A Guide to Traditional Balkan Meat Burek

Burek is one of the most iconic culinary staples of the Balkans—a masterclass in pastry making that features paper-thin, flaky layers of dough paired with a well-balanced savory filling. In an ep

What is the Burek? (Montenegro and Tivat)

What is the Burek? (Montenegro and Tivat)

Discovering Burek: The Ultimate Balkan Comfort Food in Montenegro When traveling through the Balkans, one culinary staple continuously stands out among locals and tourists alike: burek (or ber

Alman waffle vişne soslu

Alman waffle vişne soslu

Nefis ve Pratik Waffel Tarifi: Ev Yapımı Klasik Lezzet Taptaze, fırından yeni çıkmış çıtır çıtır bir waffle, günün her saatinde tatlı krizlerini bastırmanın en lezzetli yollarından

Pilav tenceresi neden yayvan ve daha geniş olur?

Pilav tenceresi neden yayvan ve daha geniş olur?

Neden pilav tenceresi özel geniş dir? Eşit ısı alarak pirinç pişmesi lapa olmaması içindir.Fazla üst üste gelmemesi gerekir pişerken. Servis esnasındada piincin gene yayvan bir tabakta sunulmas

Marli home cake izmirin yeni markası

Marli home cake izmirin yeni markası

Geleneksel ev yapımı kek kültürü, modern mutfak anlayışıyla birleştiğinde ortaya sadece bir tatlı değil, aynı zamanda görsel bir şölen ve zanaat çıkar. Marli Home Cake, evde kek pişirme ve sunma sanat

Peşmelma (Peche melba) Şeftali Meyve Tatlısı

Peşmelma (Peche melba) Şeftali Meyve Tatlısı

Masterchefte Enesin yaptığı bu taifte şeftalilerin kararında haşlanması gerekiyor. Sonra soğuk buzlu suya alınır.Kabukları güzel bir şekilde temizlenir.Buzdolabına alınır. Meyve sosu için frambu